Cách đọc sách hiệu quả để nhớ và áp dụng được

Bạn đã từng đọc xong một cuốn sách, thấy nó rất hay, thậm chí gật gù liên tục vì có quá nhiều ý đúng.

Nhưng chỉ một tuần sau, khi ai đó hỏi: “Cuốn đó nói về gì?”, bạn lại chỉ nhớ được đại khái là nó hay.

Nếu từng gặp tình trạng này thì bạn không hề hiếm. Vấn đề nhiều khi không nằm ở trí nhớ, mà nằm ở cách chúng ta đọc.

Đọc từ trang đầu đến trang cuối chưa chắc đã giúp bạn nhớ. Muốn giữ lại được những ý quan trọng, bạn cần chủ động tương tác với cuốn sách thay vì chỉ để mắt chạy qua từng dòng chữ.

Đừng đọc sách chỉ để “đọc cho xong”

Một lỗi khá phổ biến là đặt mục tiêu kiểu: hôm nay phải đọc 30 trang, tuần này phải xong một cuốn.

Mục tiêu đó không sai. Nhưng nếu chỉ chăm chăm tăng số trang, bạn rất dễ rơi vào trạng thái mắt vẫn đọc nhưng đầu đã đi đâu mất. Có khi đọc xong một trang, bạn phải quay lại vì chẳng nhớ đoạn vừa rồi nói gì.

Thay vì hỏi:

Hôm nay mình đọc được bao nhiêu trang?

hãy thử hỏi:

Sau khi đóng sách lại, mình còn giữ được điều gì?

Ví dụ, đọc 10 trang nhưng nhớ được 2 ý hữu ích có khi còn giá trị hơn đọc 50 trang rồi không nhớ gì.

Đọc để hoàn thành	Đọc để hiểu
Cố đọc thật nhiều trang	Tập trung vào ý quan trọng
Ít dừng lại suy nghĩ	Thường xuyên tự hỏi
Đọc xong là chuyển tiếp	Dừng lại và tự kể lại
Quan tâm số sách đã đọc	Quan tâm điều mình giữ lại

Trước khi đọc, hãy lướt qua trước

Bạn không nhất thiết phải bắt đầu ngay từ dòng đầu tiên.

Trước khi đọc một chương, hãy dành 1-2 phút xem qua tiêu đề, heading, hình ảnh, bảng biểu hoặc phần tóm tắt nếu có. Việc này giúp bạn biết trước mình sắp đọc về điều gì. Khi bắt đầu đọc thật, bạn sẽ dễ nhận ra đâu là ý chính hơn.

Bạn có thể tự đặt vài câu hỏi:

Chương này đang nói về vấn đề gì?
Mình muốn biết điều gì sau khi đọc xong?
Nội dung này có liên quan gì tới việc học hoặc cuộc sống của mình?
Có câu hỏi nào mình muốn cuốn sách trả lời không?

Ví dụ bạn chuẩn bị đọc một chương có tên “Xây dựng thói quen học tập”.

Thay vì đọc ngay, hãy thử đặt câu hỏi:

Làm thế nào để duy trì việc học mỗi ngày mà không cần chờ có động lực?

Lúc đó bạn không còn đọc thụ động nữa. Bạn đang đọc để tìm câu trả lời.

Nếu đang đọc giáo trình hoặc tài liệu học thuật, cách này rất giống bước “check map” trong bài Cách đọc giáo trình đại học nhanh mà vẫn hiểu ý chính.

Công thức dễ nhớ: Lướt, hỏi, đọc, kể lại, xem lại

Có nhiều phương pháp đọc khác nhau, nhưng với sinh viên, không cần biến việc đọc sách thành một quy trình quá phức tạp.

Chỉ cần nhớ 5 bước:

Bước	Bạn làm gì?
Lướt	Xem nhanh cấu trúc chương
Hỏi	Đặt 1-3 câu hỏi trước khi đọc
Đọc	Đọc để tìm câu trả lời
Kể lại	Đóng sách và tự nói lại bằng lời của mình
Xem lại	Mở sách kiểm tra chỗ nhớ sai hoặc bỏ sót

Điểm quan trọng nhất nằm ở bước kể lại.

Nếu bạn chỉ liên tục đưa thông tin vào đầu mà không bao giờ thử lấy nó ra, bạn rất dễ có cảm giác “mình hiểu rồi” trong lúc đọc. Nhưng đến khi đóng sách lại mới phát hiện mình chẳng biết phải giải thích như thế nào.

Đây cũng chính là tinh thần của Active Recall: không chỉ đọc lại, mà phải tự kéo kiến thức ra khỏi trí nhớ.

Muốn nhớ lâu hơn, hãy đóng sách lại

Giả sử bạn vừa đọc xong 5-10 trang.

Thay vì lập tức đọc tiếp, hãy đóng sách hoặc nhìn sang chỗ khác khoảng một phút. Sau đó tự hỏi:

Đoạn vừa rồi nói về điều gì?
Ba ý quan trọng nhất là gì?
Có ví dụ nào mình còn nhớ?
Nếu kể lại cho một người bạn trong 30 giây, mình sẽ nói gì?

Đừng quá lo nếu lần đầu bạn nhớ được rất ít. Chính lúc phải cố gắng nhớ lại, bạn mới biết phần nào mình thực sự hiểu và phần nào chỉ có cảm giác là đã hiểu.

Một cách rất dễ bắt đầu:

Đọc 10 phút -> đóng sách 1 phút -> tự kể lại.

Bạn không nhất thiết phải làm sau từng trang. Chỉ cần làm sau một đoạn dài, một chương nhỏ hoặc một ý lớn là đủ.

Highlight ít thôi

Có những cuốn sách sau khi đọc xong gần như trang nào cũng vàng vì người đọc highlight quá nhiều.

Lúc đang đọc, câu nào cũng thấy hay. Nhưng khi quay lại, bạn sẽ không biết đâu mới thật sự là ý quan trọng.

Highlight nên giúp bạn lọc thông tin, không phải biến cả cuốn sách thành một chiếc bút nhớ dòng khổng lồ.

Bạn có thể dùng một hệ thống rất đơn giản:

Ký hiệu	Ý nghĩa
`!`	Ý quan trọng
`?`	Chưa hiểu hoặc muốn tìm thêm
`->`	Có thể áp dụng vào thực tế
`*`	Ý đặc biệt đáng nhớ

Nếu đọc sách giấy, bạn có thể ghi nhỏ bên lề. Nếu đọc ebook, chỉ cần highlight những đoạn mà bạn thực sự muốn quay lại.

Một nguyên tắc khá ổn là: nếu một trang có 10 câu hay, bạn không cần đánh dấu cả 10. Hãy chọn câu quan trọng nhất.

Đừng chép lại sách, hãy viết bằng lời của bạn

Một sai lầm khác là ghi chú quá nhiều.

Có người đọc một chương 20 trang rồi chép ra 5-6 trang ghi chú. Làm như vậy rất dễ mệt và cuối cùng chẳng muốn đọc nữa.

Ghi chú tốt không nhất thiết phải dài. Sau một chương, bạn có thể chỉ cần viết:

3 ý quan trọng nhất;
1 điều khiến bạn bất ngờ;
1 việc bạn có thể áp dụng.

Ví dụ:

Mục	Ghi chú
Ý 1	Môi trường có thể ảnh hưởng đến thói quen
Ý 2	Việc càng dễ bắt đầu thì càng dễ duy trì
Ý 3	Động lực không phải lúc nào cũng đáng tin
Áp dụng	Đặt điện thoại xa bàn học khi bắt đầu học

Chỉ vài dòng như vậy nhưng lại hữu ích hơn nhiều so với việc chép nguyên văn cả trang sách.

Công thức 3-1: ba ý, một hành động

Nếu bạn đọc sách kỹ năng, sách self-help hoặc sách phục vụ học tập, hãy thử quy tắc này:

1 chương -> 3 ý -> 1 hành động.

Sau mỗi chương, chọn ra ba điều đáng nhớ nhất. Sau đó hỏi:

Trong ba ý này, có điều gì mình có thể làm ngay?

Ví dụ bạn vừa đọc một chương về quản lý thời gian. Ghi chú cuối chương có thể là:

Việc quan trọng nên được làm khi năng lượng còn cao.
Không nên để thông báo điện thoại liên tục ngắt quãng.
Danh sách việc cần làm không nên dài vô tận.
-> Ngày mai thử tắt thông báo trong 45 phút khi học.

Một hành động nhỏ như vậy có thể đáng giá hơn việc đọc thêm 100 trang nhưng không thay đổi bất kỳ điều gì.

Đừng cố nhớ toàn bộ cuốn sách

Một cuốn sách có thể dài 300 hoặc 500 trang. Bạn không cần nhớ từng ví dụ, từng con số và từng câu chữ trong đó.

Điều quan trọng là sau một thời gian, bạn vẫn giữ được những ý có giá trị nhất.

Không cần	Nên hướng tới
Nhớ từng trang	Nhớ ý chính
Thuộc từng ví dụ	Hiểu nguyên lý
Highlight mọi câu hay	Giữ lại vài ý thật sự giá trị
Áp dụng tất cả	Chọn 1-2 điều phù hợp

Nếu một cuốn sách 300 trang giúp bạn có được 3 ý tưởng thay đổi cách học, cách làm việc hoặc cách suy nghĩ thì nó vẫn có thể là một cuốn sách rất đáng đọc.

Đọc nhanh không phải lúc nào cũng tốt

“Đọc nhanh” nghe rất hấp dẫn. Ai cũng muốn đọc 100 trang mỗi giờ mà vẫn hiểu và nhớ toàn bộ.

Nhưng tốc độ đọc nên phụ thuộc vào mục đích. Bạn không cần đọc tất cả mọi thứ với cùng một tốc độ.

Loại nội dung	Cách đọc phù hợp
Tin tức	Lướt nhanh
Tìm một thông tin cụ thể	Scan từ khóa
Tiểu thuyết giải trí	Đọc tự nhiên
Giáo trình	Đọc chậm, chủ động
Sách kỹ năng muốn áp dụng	Đọc, ghi chú, kể lại
Đoạn khó	Đọc chậm hoặc đọc lại

Người đọc tốt không nhất thiết là người luôn đọc nhanh. Người đọc tốt là người biết lúc nào nên nhanh và lúc nào cần chậm lại.

Đọc sách mà cứ buồn ngủ thì làm sao?

Đôi khi vấn đề không phải cuốn sách dở. Bạn chỉ đang đọc vào thời điểm cơ thể đã quá mệt.

Nếu cứ đọc sách trên giường lúc 12 giờ đêm, bộ não rất dễ hiểu rằng: mở sách là chuẩn bị đi ngủ.

Bạn có thể thử thay đổi:

Thay vì	Thử
Đọc khi đã quá mệt	Đọc vào lúc tỉnh táo hơn
Nằm đọc trên giường	Ngồi bàn hoặc ghế
Ép đọc 1 tiếng	Đọc 15-20 phút
Cố hoàn thành cả chương	Chia thành từng đoạn nhỏ
Điện thoại đặt ngay cạnh	Để điện thoại xa tầm tay

Nếu mới xây dựng thói quen, đọc 10-15 phút mỗi ngày đã là một khởi đầu rất tốt. Không cần ép mình trở thành người đọc hai tiếng mỗi ngày ngay từ tuần đầu tiên.

Nếu cuốn sách không hợp, bạn có thể bỏ

Nhiều người có cảm giác đã mua sách thì nhất định phải đọc hết. Nhưng thời gian của bạn cũng có giá trị.

Nếu đã đọc một phần đủ dài mà cuốn sách không mang lại thứ bạn cần, bạn có thể:

đọc lướt phần còn lại;
chỉ chọn những chương cần thiết;
để dành đọc sau;
hoặc dừng hẳn.

Đọc sách không phải một cuộc thi hoàn thành. Mục tiêu cuối cùng vẫn là lấy được giá trị từ những gì bạn đọc.

Quy trình đọc thực tế cho sinh viên

Nếu bạn không muốn nhớ quá nhiều phương pháp, hãy thử quy trình này trong lần đọc tiếp theo:

Lướt 1 phút để biết chương nói về gì.
Đặt một câu hỏi bạn muốn tìm câu trả lời.
Đọc 10-20 phút.
Đóng sách và tự kể lại.
Ghi 3 ý quan trọng bằng lời của mình.
Chọn 1 điều có thể áp dụng.
Sau vài ngày, xem lại ghi chú trong 2-3 phút.

Toàn bộ quá trình không khiến việc đọc phức tạp hơn quá nhiều. Nhưng nó biến bạn từ người chỉ tiếp nhận chữ thành người thực sự xử lý thông tin.

Checklist đọc sách hiệu quả

Lần tới khi mở một cuốn sách, bạn có thể kiểm tra nhanh:

Bạn không cần áp dụng tất cả ngay từ ngày đầu. Nếu chỉ chọn một thay đổi, hãy thử việc này: sau mỗi lần đọc, đóng sách lại và tự kể xem mình vừa đọc gì.

Chỉ một thói quen nhỏ đó cũng có thể khiến cách bạn đọc sách thay đổi rất nhiều.

Đọc sách hiệu quả: đọc xong còn nhớ và áp dụng được