Bạn đã học tiếng Anh nhiều năm nhưng khi gặp một câu đơn giản lại không biết nói thế nào. Bạn nhận ra khá nhiều từ khi đọc, nhưng nghe người khác nói thì gần như không bắt được. Bạn từng học bảng thì, công thức, bài tập ngữ pháp, nhưng vẫn khó tự đặt một câu hoàn chỉnh.

Nếu đang ở tình trạng đó, bạn không cần quay lại học toàn bộ tiếng Anh từ đầu. Việc cần làm trước là xây lại nền theo đúng thứ tự, đủ nhỏ để làm mỗi ngày.

Mục tiêu đầu tiên không phải là “giỏi tiếng Anh”. Mục tiêu đầu tiên là nghe được câu cơ bản, hiểu câu đơn giản và tự nói được vài điều gần với cuộc sống của bạn.

Một lỗi rất dễ gặp là học quá nhiều thứ cùng lúc: hôm nay ngữ pháp, ngày mai 100 từ mới, hôm sau xem video giao tiếp, rồi vài ngày sau bỏ cuộc vì thấy tiếng Anh quá rộng. Bài này chia lại lộ trình thành từng bước rõ hơn để bạn biết nên làm gì trước, làm gì sau và mỗi buổi học nên trông như thế nào.

Bước 1: sửa lại phát âm trước

Trước khi học thật nhiều từ vựng, hãy dành thời gian làm quen lại với âm thanh của tiếng Anh. Nhiều người biết mặt chữ nhưng không nghe ra từ đó trong hội thoại vì âm thanh ghi nhớ trong đầu khác với cách từ đó được đọc.

Bạn không cần trở thành chuyên gia ngữ âm. Ở giai đoạn đầu, chỉ cần biết cách:

  • nghe phát âm mẫu của một từ;
  • nhận ra trọng âm nằm ở đâu;
  • chú ý âm cuối;
  • phân biệt vài âm tiếng Việt không có;
  • đọc lại đủ gần để chính bạn nghe và sửa được.

Khi học một từ mới, đừng chỉ ghi nghĩa tiếng Việt.

Đừng chỉ ghi Hãy ghi đủ để dùng
student = sinh viên student /ˈstjuː.dənt/
I am a university student.

Cách ghi thứ hai giúp bạn học cùng lúc mặt chữ, âm thanh và cách dùng từ trong câu. Đây là nền rất quan trọng cho cả nghe lẫn nói.

Bước 2: học từ vựng theo câu

Người mới không nên bắt đầu bằng mục tiêu kiểu “mỗi ngày 50 từ”. Học nhiều nhưng một tuần sau quên gần hết thì con số đó không có nhiều ý nghĩa.

Hãy bắt đầu từ những nhóm từ gần đời sống:

  • bản thân và gia đình;
  • trường học, lớp học, ngành học;
  • thời gian, lịch trình, thói quen;
  • đồ ăn, nhà cửa, mua sắm;
  • sức khỏe, cảm xúc, sở thích;
  • đi lại, hỏi đường, giao tiếp cơ bản.

Quan trọng hơn, hãy học từ trong câu. Một từ đứng một mình thường rất dễ quên. Một từ nằm trong câu sẽ cho bạn biết nó đi với động từ nào, đặt ở đâu và dùng trong tình huống nào.

Từ đơn lẻ Câu dễ dùng
breakfast = bữa sáng I have breakfast at 7 a.m.
tired = mệt I am tired today.
library = thư viện I usually study at the library.

Với người mới bắt đầu lại, vài trăm từ thông dụng nhưng dùng được sẽ giá trị hơn rất nhiều so với hàng nghìn từ chỉ nhận ra khi nhìn thấy.

Bước 3: tập tạo câu thật đơn giản

Đây là bước nhiều người bỏ qua. Bạn có thể biết từ, biết công thức, nhưng nếu không tập tạo câu thì vẫn bị đứng hình khi cần nói.

Hãy bắt đầu bằng những câu rất ngắn:

  • I am a student.
  • I like coffee.
  • I study English every day.
  • She works at a hospital.
  • We live in Ho Chi Minh City.

Sau đó học cách biến một câu thành phủ định và câu hỏi.

Câu gốc Biến đổi
You like coffee. You don't like coffee.
Do you like coffee?
What do you like?

Khi hiểu được logic này, tiếng Anh bắt đầu bớt giống một đống công thức cần học thuộc. Nó trở thành một hệ thống mà bạn có thể tự lắp câu.

Bước 4: học ngữ pháp đủ dùng trước

Một lỗi khá phổ biến là vừa bắt đầu học lại đã mở bảng “12 thì trong tiếng Anh” và cố học thuộc tất cả. Bạn chưa cần làm như vậy.

Ở giai đoạn đầu, hãy ưu tiên những cấu trúc giúp bạn nói được về hiện tại, quá khứ và kế hoạch gần.

Việc muốn nói Câu mẫu
Việc thường làm I go to school every day.
Việc đang xảy ra I am studying English.
Việc đã xảy ra I went to school yesterday.
Kế hoạch I am going to study tonight.

Sau đó mới từ từ bổ sung hiện tại hoàn thành, so sánh, mạo từ, giới từ, danh từ số ít - số nhiều, tính từ sở hữu và các phần khó hơn.

Học ngữ pháp để sử dụng tiếng Anh, không phải học tiếng Anh chỉ để làm bài ngữ pháp.

Mỗi khi học một cấu trúc mới, hãy tự tạo 5 câu liên quan trực tiếp đến cuộc sống của bạn. Ví dụ đừng chỉ học I am going to...; hãy viết:

  • I am going to review vocabulary tonight.
  • I am going to visit my family this weekend.
  • I am going to submit my assignment tomorrow.

Câu càng gần đời sống thật, bạn càng dễ nhớ.

Bước 5: nghe ngắn, nghe lại, nói theo

Đừng chờ đến khi “có đủ từ vựng” mới luyện nghe. Bạn có thể sẽ phải chờ rất lâu.

Người mới nên nghe nội dung ngắn và vừa sức. Một đoạn 20-30 giây hoàn toàn có thể là một buổi học nhỏ.

Ví dụ:

What's your name?
My name is Nam.
Where are you from?
I'm from Vietnam.

Một cách luyện đơn giản:

  1. Nghe một lần để đoán nội dung.
  2. Xem transcript hoặc phụ đề.
  3. Gạch chân từ/cụm từ chưa biết.
  4. Nghe lại 2-3 lần.
  5. Nói theo từng câu.

Nếu đoạn nghe quá khó, đừng tự kết luận là mình kém. Có thể bạn chỉ đang chọn tài liệu vượt quá nền hiện tại.

Bước 6: bắt đầu nói bằng câu rất nhỏ

Đừng chờ đến lúc “giỏi rồi mới nói”. Chính việc nói mới giúp bạn nhìn ra mình đang thiếu gì.

Ban đầu, hãy nói những câu cực kỳ đơn giản. Mỗi sáng, bạn có thể tự nói:

  • Today is Monday.
  • I am at home.
  • I am going to school.
  • I feel tired today.
  • I have two classes this morning.

Buổi tối, thử kể lại ngày của mình:

  • Today I went to school.
  • I studied programming.
  • I had lunch with my friends.
  • I came home at 6 p.m.

Không cần câu văn phức tạp. Điều quan trọng là biến những từ và cấu trúc đã học thành ngôn ngữ của chính bạn. Nếu ngại nói với người khác, hãy thu âm bằng điện thoại rồi nghe lại.

Cách ghép 4 kỹ năng trong một buổi học

Đừng học từ vựng, ngữ pháp, nghe và nói như bốn môn hoàn toàn riêng biệt. Một chủ đề nhỏ có thể luyện được cả bốn.

Giả sử hôm nay bạn học chủ đề Daily routine - sinh hoạt hằng ngày.

Việc học Ví dụ
Từ vựng wake up, brush my teeth, have breakfast, go to school
Ngữ pháp Hiện tại đơn: I wake up at 6 a.m.
Nghe Nghe một đoạn người khác kể về ngày của họ
Nói Tự kể 5 câu về một ngày của bạn

Chỉ một chủ đề, nhưng kiến thức bắt đầu liên kết với nhau. Bạn không còn học từ vựng một nơi, ngữ pháp một nơi, nghe một nơi và nói một nơi.

Một buổi 60 phút có thể chia thế nào?

Nếu mỗi ngày có khoảng 60 phút, bạn có thể chia đơn giản như sau:

Thời gian Việc làm
10 phút Nghe và đọc theo 5-7 câu ngắn
15 phút Học 5-8 từ/cụm từ theo chủ đề
15 phút Học một cấu trúc nhỏ và đặt câu
15 phút Tự nói hoặc viết 5-7 câu
5 phút Ghi lại phần còn vướng

Bạn không bắt buộc phải học đúng 60 phút. Nếu quá bận, 20-30 phút mỗi ngày vẫn tốt hơn học 4 tiếng vào Chủ nhật rồi bỏ tiếng Anh cả tuần.

Sự đều đặn quan trọng hơn một vài buổi học thật dài.

Mục tiêu 30 ngày đầu

Trong 30 ngày đầu, đừng đặt mục tiêu quá xa như IELTS 7.0 hay giao tiếp trôi chảy. Hãy đặt một mốc gần hơn: có một nền A1 đủ dùng.

Hiểu đơn giản, sau giai đoạn này bạn nên làm được vài việc nhỏ:

  • giới thiệu bản thân bằng câu đơn giản;
  • nói về gia đình, trường học, lịch học;
  • hỏi và trả lời vài câu giao tiếp cơ bản;
  • nghe được những đoạn rất ngắn nếu người nói chậm và rõ;
  • viết hoặc nói 5-7 câu về một chủ đề quen thuộc.

Đây không phải đích cuối. Nó chỉ là cái nền để bạn đi tiếp lên A2, B1 và những mục tiêu lớn hơn.

Checklist bắt đầu hôm nay

Nếu muốn bắt đầu ngay, đừng mở 10 tab tài liệu. Hãy làm một vòng nhỏ trong 30 phút:

  • Chọn một chủ đề gần bạn, ví dụ introducing myself hoặc daily routine.
  • Chọn 5 từ/cụm từ thật sự cần cho chủ đề đó.
  • Nghe phát âm từng từ.
  • Đặt mỗi từ vào một câu ngắn.
  • Nghe một đoạn mẫu 20-30 giây nếu có.
  • Nói lại 5 câu của bạn thành tiếng.
  • Ghi một phần còn bí để ngày mai học tiếp.

Sau 7 ngày, nhìn lại xem bạn có thể tự nói được bao nhiêu câu mà không nhìn tài liệu. Con số đó quan trọng hơn số bài video bạn đã xem.

Đừng cố học hết tiếng Anh

Tiếng Anh rất rộng. Nếu mục tiêu là “học hết tiếng Anh”, bạn sẽ luôn có cảm giác mình chưa học đủ.

Hãy đổi mục tiêu thành từng chủ đề nhỏ:

  1. Hôm nay học cách giới thiệu bản thân.
  2. Ngày mai học cách nói về gia đình.
  3. Sau đó học cách kể về một ngày của mình.
  4. Tiếp theo là sở thích, trường học, công việc, ăn uống, mua sắm.

Mỗi chủ đề hoàn thành giống như thêm một mảnh ghép vào khả năng sử dụng tiếng Anh của bạn. Bạn không cần học thật nhanh. Bạn cần một đường đi rõ, một việc nhỏ mỗi ngày và đủ kiên nhẫn để không dừng lại sau vài buổi đầu.

Khi đã có nền cơ bản, bước tiếp theo là tập xử lý tài liệu học tập ngắn: đọc tiêu đề, đoán ý chính, chọn đoạn cần hiểu và chỉ tra những từ thật sự cản trở việc nắm nội dung.