“Tối nay học tiếng Anh” nghe có vẻ rõ, nhưng thật ra khá mơ hồ.

Học phần nào? Trong bao lâu? Làm reading hay học từ? Mở sách nào? Bao nhiêu là xong? Khi nhiệm vụ quá lớn và không có điểm bắt đầu, não rất dễ chọn việc khác: dọn bàn, mở nhạc, xem tin nhắn, lướt một chút rồi “lát nữa học”.

Bài này không cố chữa lười. Nhiều khi vấn đề không phải bạn lười, mà là bước bắt đầu đang quá nặng. Cách xử lý là làm cho nó nhỏ hơn, rõ hơn và ít ma sát hơn.

Thu nhỏ hành động

Đừng bắt đầu bằng một câu quá rộng như:

Học tiếng Anh.

Hãy đổi thành việc có thể làm ngay:

  • làm 1 bài reading;
  • học 10 từ;
  • làm câu 1-5;
  • nghe một đoạn audio 5 phút và ghi 5 cụm từ;
  • sửa 3 lỗi sai trong bài cũ.
Quá rộng Nhỏ hơn
Học Toán Làm câu 1-5 chương 3
Học SQL Viết lại 5 câu SELECT và JOIN
Làm báo cáo Mở file và viết 5 gạch đầu dòng outline
Ôn thi Làm thử 10 câu không nhìn tài liệu

Việc nhỏ không có nghĩa là mục tiêu nhỏ mãi. Nó chỉ giúp bạn vượt qua đoạn khó nhất: bắt đầu.

Nếu có thể bắt đầu trong vài phút, đừng biến nó thành kế hoạch lớn

Có những việc bạn trì hoãn vì cứ nghĩ phải chuẩn bị thật đầy đủ mới làm được.

Bạn muốn học từ vựng nhưng lại đi tìm app tốt nhất. Muốn làm báo cáo nhưng lại chỉnh template. Muốn ôn bài nhưng lại lập bảng kế hoạch rất dài.

Nếu một việc có thể bắt đầu trong vài phút, hãy bắt đầu bản xấu trước:

  • mở file bài tập;
  • đọc lại đề;
  • viết dòng đầu tiên;
  • làm câu dễ nhất;
  • ghi câu hỏi mình chưa hiểu.

Kế hoạch có ích khi nó giúp bạn hành động. Nếu kế hoạch trở thành cách né việc chính, hãy giảm nó xuống mức tối thiểu.

Deadline nhỏ dễ bắt đầu hơn mục tiêu cả buổi

“Tối nay phải học” nghe dài và nặng. “30 phút nữa phải xong 5 câu” cụ thể hơn nhiều.

Deadline nhỏ tạo một cái khung vừa đủ gần để bạn hành động:

  • Trong 20 phút, đọc xong 2 trang và ghi 3 ý chính.
  • Trong 30 phút, làm câu 1-5.
  • Trong 45 phút, viết xong phần mở đầu báo cáo.
  • Trước 21:00, gửi bản nháp outline cho nhóm.

Deadline nhỏ không cần hoàn hảo. Nó chỉ cần kéo bạn ra khỏi trạng thái mơ hồ.

Nếu bạn không chắc nên đặt bao lâu, bắt đầu bằng một phiên ngắn. Bài Không cần Pomodoro 25 phút: cách tìm phiên học phù hợp với bạn có cách thử các phiên 20, 30, 45 hoặc 60 phút.

Dùng timer để vượt qua bước khởi động

Timer hữu ích nhất khi bạn đang né bắt đầu.

Hãy đặt một khoảng ngắn, ví dụ 10-20 phút, và chỉ yêu cầu bản thân làm phần đầu tiên. Không cần hứa rằng sau đó bạn sẽ học 3 tiếng. Chỉ cần bắt đầu phiên này.

Ví dụ:

15 phút: mở đề, đọc yêu cầu, viết 3 việc cần làm.

Hoặc:

20 phút: làm đúng câu 1 và 2, chưa cần làm hết.

Sau timer, bạn có thể tiếp tục nếu đã vào guồng. Nếu chưa, ít nhất bạn đã biến việc mơ hồ thành trạng thái rõ hơn: biết đề yêu cầu gì, biết câu nào kẹt, biết bước tiếp theo là gì.

Giảm ma sát môi trường

Môi trường không cần hoàn hảo. Nhưng nếu mọi thứ đều cản bạn, bắt đầu sẽ khó hơn nhiều.

Trước phiên học, hãy làm vài việc nhỏ:

  • sách đã mở sẵn;
  • file bài tập đã mở sẵn;
  • tab không liên quan đã đóng;
  • điện thoại để xa tay;
  • bàn không cần đẹp nhưng đủ chỗ viết;
  • nước uống ở gần;
  • tài liệu cần dùng nằm cùng một chỗ.

Đừng biến dọn bàn thành một dự án. Bạn không cần bàn học kiểu Pinterest. Bạn chỉ cần một mặt bàn đủ dùng để không phải mất 20 phút tìm bút, sạc, file hoặc đề bài.

Một mẹo rất thực tế: trước khi nghỉ, hãy để lại “điểm bắt đầu” cho phiên sau. Ví dụ mở sẵn file, ghi “việc tiếp theo: làm câu 6”, hoặc để sách ở đúng trang. Ngày mai bạn sẽ ít phải thương lượng với bản thân hơn.

Nếu bí quá lâu, đừng ngồi chết ở một câu

Trì hoãn đôi khi bắt đầu từ cảm giác kẹt. Bạn gặp một câu khó, ngồi nhìn 30 phút, rồi mở điện thoại để né cảm giác khó chịu.

Nếu bí quá lâu, hãy xử lý chủ động:

  • đánh dấu câu đó;
  • ghi mình đang kẹt ở bước nào;
  • chuyển sang câu cùng dạng dễ hơn;
  • làm phần khác trước;
  • hỏi bạn, trợ giảng hoặc giảng viên;
  • tìm một nguồn giải thích khác;
  • quay lại sau khi đầu đã thông hơn.

Không phải cứ ngồi lâu là chăm. Có lúc đổi chiến thuật mới là học nghiêm túc.

Bạn có thể đặt một giới hạn mềm: nếu một câu không tiến triển sau 15-20 phút, mình phải ghi vấn đề ra giấy rồi chọn xem gợi ý, hỏi người khác hoặc chuyển phần khác.

“Chỉ làm 5 phút” là cách khởi động, không phải phép màu

Một cách phổ biến để bắt đầu là tự nói: “Mình chỉ làm 5 phút thôi.”

Cách này hữu ích vì nó giảm cảm giác nặng. 5 phút mở tài liệu, đọc đề, làm câu đầu tiên thường dễ hơn rất nhiều so với “học cả tối”.

Nhưng đừng tự lừa rằng ai cũng sẽ muốn học tiếp sau 5 phút. Có hôm bạn vẫn không muốn. Không sao. Mục tiêu của 5 phút là mở cửa, không phải biến bạn thành người đầy động lực ngay lập tức.

Nếu sau 5 phút bạn vào guồng, tiếp tục. Nếu chưa, hãy hoàn thành một việc nhỏ nhất có thể: ghi câu hỏi, đánh dấu phần chưa hiểu, chuẩn bị tài liệu cho phiên sau. Như vậy phiên 5 phút vẫn có ích.

Ví dụ: deadline báo cáo còn 5 ngày

Nếu bạn ghi “làm báo cáo” vào lịch, rất dễ trì hoãn vì việc đó quá lớn. Hãy chia nó thành các bước nhỏ hơn:

Ngày Việc chính
Ngày 1 đọc yêu cầu, viết outline 5-7 ý
Ngày 2 tìm nguồn, lưu link, ghi ý dùng được
Ngày 3 viết bản nháp phần thân bài
Ngày 4 viết mở bài, kết luận, chỉnh lập luận
Ngày 5 đọc lại, sửa lỗi, format, nộp

Mỗi ngày vẫn có thể chia tiếp: 30 phút viết outline, 20 phút tìm 3 nguồn, 45 phút viết một mục, 15 phút sửa lỗi chính tả.

Bạn không cần cảm thấy “sẵn sàng làm báo cáo”. Bạn chỉ cần biết bước tiếp theo đủ nhỏ để bắt đầu.

Nếu đang trì hoãn ngay lúc này

Làm theo 4 bước này:

  1. Mở đúng file, đúng sách hoặc đúng đề.
  2. Chọn nhiệm vụ nhỏ nhất có thể làm ngay.
  3. Đặt timer 10-20 phút.
  4. Bắt đầu, chưa cần làm đẹp.

Ví dụ: “Mở file báo cáo, viết 5 gạch đầu dòng, 15 phút.”

Đừng chờ có cảm giác muốn học rồi mới học. Nhiều khi cảm giác dễ chịu chỉ xuất hiện sau khi bạn đã bắt đầu được một đoạn.

Làm nhỏ để đi tiếp

Trì hoãn thường mạnh nhất ở cửa vào. Khi việc học còn là một khối lớn, mơ hồ và hơi đáng sợ, bạn sẽ dễ né nó. Khi nó trở thành một câu, một trang, một file, một timer ngắn, bạn có đường để bước vào.

Lần sau khi thấy mình nghĩ “tối nay phải học”, hãy hỏi lại: việc nhỏ nhất mình có thể làm trong 10-30 phút là gì?

Bài tiếp theo trong series: Làm sao biến việc học thành thói quen thay vì chờ có động lực?.