Học theo nguyên tắc 80/20: biết phần nào đáng ưu tiên

Một học kỳ có thể có năm, sáu môn. Mỗi môn lại có syllabus dài, slide dài, bài đọc dài, bài tập dài. Nếu môn nào bạn cũng cố chia thời gian đều cho mọi chương, rất nhanh sẽ rơi vào cảm giác học mãi không hết.

Vấn đề không phải bạn lười. Vấn đề là thời gian có hạn nhưng chương trình học thì không đợi bạn rảnh.

Nguyên tắc 80/20 trong học tập có thể giúp bạn nhìn lại cách ưu tiên. Nhưng cần nói rõ ngay từ đầu: đây không phải công thức điểm số. Đừng hiểu rằng “20% kiến thức chắc chắn tạo ra 80% điểm”. Thi cử không vận hành đơn giản như vậy.

Ở đây, 80/20 chỉ là một tư duy: hãy dành nhiều nguồn lực hơn cho phần có giá trị cao, thay vì đối xử với mọi dòng trong tài liệu như nhau.

80/20 trong học tập nên hiểu thế nào?

Trong học tập, tư duy 80/20 nghĩa là bạn tìm những phần có ảnh hưởng lớn hơn đến việc hiểu môn, làm bài, qua môn hoặc đạt mục tiêu điểm của mình.

Ví dụ:

một khái niệm nền được dùng lại ở nhiều chương;
một dạng bài xuất hiện trong nhiều bài tập;
một kỹ năng chiếm trọng số cao trong cách đánh giá;
một phần bạn đang yếu nhưng nếu sửa được sẽ kéo nhiều câu khác lên;
một lỗi nhỏ nhưng làm bạn mất điểm lặp đi lặp lại.

Những phần này đáng được ưu tiên hơn phần chỉ đọc để biết, phần mở rộng, hoặc phần bạn đã khá chắc.

Ưu tiên không có nghĩa là bỏ hết phần còn lại. Nó chỉ giúp bạn trả lời câu hỏi thực tế hơn:

Với thời gian đang có, mình nên học phần nào trước để tạo tiến bộ rõ nhất?

Cách tìm phần quan trọng

Bạn không cần đoán mò. Có nhiều dấu hiệu khá thực tế để nhận ra phần nào nên ưu tiên.

Trọng số trong syllabus

Nếu syllabus ghi project chiếm 40%, cuối kỳ 30%, quiz 20%, chuyên cần 10%, thì cách học phải phản ánh điều đó.

Một môn có project lớn không thể được học như môn chỉ thi lý thuyết. Một môn có quiz hàng tuần không nên bị bỏ mặc đến cuối kỳ.

Hãy đọc kỹ:

các thành phần điểm;
trọng số từng phần;
điều kiện qua môn;
hình thức thi hoặc nộp bài;
tiêu chí chấm nếu có rubric.

Trọng số không nói hết mọi thứ, nhưng nó là tín hiệu đầu tiên.

Nội dung giảng viên lặp lại

Nếu giảng viên nhắc một khái niệm nhiều lần, dùng nó trong ví dụ, đưa vào bài tập và quay lại ở các buổi sau, gần như chắc chắn đó là phần lõi.

Đừng chỉ ghi “thầy/cô nói quan trọng”. Hãy ghi rõ quan trọng ở đâu:

dùng để giải dạng bài nào;
liên quan chương nào;
dễ sai ở điểm nào;
cần nhớ định nghĩa hay cần vận dụng.

Bài tập và quiz

Bài tập được giao nhiều thường phản ánh kỹ năng môn học muốn bạn luyện. Quiz cũng vậy: nó cho thấy giảng viên muốn bạn kiểm tra phần nào sớm.

Nếu cùng một dạng xuất hiện trong bài tập tuần 2, tuần 3 và quiz giữa kỳ, đó không còn là phần “xem thêm”. Nó đáng được đưa vào nhóm ưu tiên.

Đề cương và dạng bài cũ

Nếu trường hoặc giảng viên cho phép tham khảo đề cũ, hãy dùng chúng để hiểu dạng đánh giá, không phải để học tủ.

Bạn có thể xem:

câu hỏi thiên về ghi nhớ hay vận dụng;
phần nào hay được kết hợp với phần nào;
dạng bài nào yêu cầu nhiều bước;
lỗi nào dễ làm mất điểm.

Đề cũ chỉ là dữ liệu tham khảo. Đừng biến nó thành lời hứa rằng năm nay sẽ giống hệt.

Kiến thức nền được dùng lại

Có những phần ban đầu trông nhỏ nhưng xuất hiện lại rất nhiều. Trong lập trình, biến, hàm, vòng lặp, mảng, điều kiện, debug là nền cho gần như mọi bài sau. Trong toán, một công thức hoặc định lý có thể là cửa vào của nhiều dạng bài.

Nếu không chắc phần nền, bạn sẽ chật vật ở phần nâng cao dù đã đọc rất nhiều.

Một câu hỏi hữu ích là:

Nếu mình yếu phần này, bao nhiêu phần phía sau sẽ bị ảnh hưởng?

Nếu câu trả lời là “nhiều”, hãy ưu tiên nó.

Chia kiến thức thành A, B, C

Sau khi nhìn các dấu hiệu trên, hãy chia nội dung môn học thành ba nhóm. Làm đơn giản thôi, không cần spreadsheet phức tạp.

A — bắt buộc phải chắc

Đây là phần bạn cần hiểu và luyện kỹ. Thường gồm:

khái niệm nền;
dạng bài trọng tâm;
kỹ năng chiếm trọng số cao;
phần giảng viên nhấn mạnh;
lỗi bạn hay mắc nhưng có thể sửa.

Với nhóm A, chỉ đọc hoặc highlight là chưa đủ. Bạn cần tự giải thích, làm bài, kiểm tra đáp án và sửa lỗi.

B — nên biết

Đây là phần có liên quan nhưng không phải trọng tâm lớn nhất. Bạn cần nắm ý chính, biết nó dùng để làm gì, nhưng không nhất thiết đào sâu như nhóm A ngay từ đầu.

Ví dụ: một phần lý thuyết bổ trợ, một dạng bài ít gặp hơn, một mục giải thích thêm giúp hiểu bối cảnh.

C — bổ sung nếu còn thời gian

Đây là phần mở rộng, ví dụ phụ, nội dung đọc thêm hoặc chi tiết ít liên quan đến mục tiêu hiện tại.

Không có nghĩa là C vô dụng. Chỉ là khi thời gian gấp, C không nên lấy mất thời gian của A.

Ví dụ: môn lập trình

Giả sử một môn lập trình có cách đánh giá như sau:

Thành phần	Trọng số
Code trực tiếp / project nhỏ	40%
Bài tập logic	30%
Lý thuyết	20%
Phần phụ / chuyên cần	10%

Nếu bạn dành phần lớn thời gian tô lại note lý thuyết thật đẹp, trong khi chưa tự code được bài cơ bản, cách ưu tiên đang lệch.

Với môn này, nhóm A có thể là:

cú pháp nền tảng;
điều kiện, vòng lặp, hàm;
mảng hoặc cấu trúc dữ liệu đang học;
đọc đề và chia bài thành bước nhỏ;
debug lỗi thường gặp;
tự viết code không nhìn mẫu.

Nhóm B có thể là:

định nghĩa lý thuyết cần giải thích;
so sánh các khái niệm;
quy tắc style hoặc best practice cơ bản.

Nhóm C có thể là:

phần lịch sử ngôn ngữ;
mẹo nâng cao chưa dùng trong bài tập;
trang trí note hoặc tìm thêm quá nhiều tutorial.

Tất nhiên, nếu đề cương hoặc giảng viên của bạn chấm lý thuyết rất nặng, cách chia sẽ khác. 80/20 không thay bạn đọc luật chơi của môn học.

Đừng biến 80/20 thành học tủ

Sai lầm dễ gặp là biến “ưu tiên” thành “đoán đề”. Bạn thấy một phần ít xuất hiện trong bài tập cũ rồi bỏ hẳn. Đến lúc phần đó vào thi, bạn bị động.

Một phần ít xuất hiện vẫn có thể quan trọng. Có phần chỉ xuất hiện một câu nhưng là điều kiện để qua môn. Có phần không nằm trong đề cũ nhưng giảng viên đã nhấn mạnh năm nay.

Vì vậy, hãy hiểu 80/20 như sau:

học phần A sâu hơn;
phần B nắm ý chính và luyện vừa đủ;
phần C biết nó tồn tại và quay lại nếu còn thời gian;
không bỏ trắng phần nào có rủi ro cao.

Mục tiêu là ưu tiên, không phải đánh cược.

Khi đang học bình thường, nền tảng quan trọng hơn mẹo khó

Khi chưa sát kỳ thi, đừng dành quá nhiều thời gian săn mẹo khó trong khi nền tảng còn lỏng.

Một bài khó đôi khi hấp dẫn vì nó tạo cảm giác “cao cấp”. Nhưng nếu bạn vẫn sai ở bước cơ bản, bài khó chỉ làm lộ thêm lỗ hổng.

Trong giai đoạn học bình thường, hãy ưu tiên:

hiểu định nghĩa nền;
làm bài cơ bản không nhìn mẫu;
sửa lỗi hay lặp lại;
nối kiến thức mới với chương trước;
hỏi sớm khi không hiểu phần dùng lại nhiều lần.

Mẹo, dạng khó và câu nâng cao có thể đến sau. Nền chắc giúp bạn học phần khó nhanh hơn.

Nếu chỉ còn 5 giờ học môn này

Khi thời gian ngắn, bạn càng cần ưu tiên rõ. Thử làm checklist này trước khi học:

Phần nào ảnh hưởng nhiều nhất đến điểm hoặc đầu ra của môn?
Phần nào mình đang yếu nhất nhưng vẫn có thể cải thiện?
Phần nào là nền cho nhiều câu khác?
Phần nào xuất hiện nhiều trong bài tập, quiz hoặc ví dụ giảng viên làm?
Phần nào nếu bỏ qua sẽ gây rủi ro lớn?
Phần nào có thể lướt nhanh vì mình đã khá chắc?
Phần nào chỉ nên làm nếu còn thời gian?

Sau đó chia 5 giờ thành các khối. Ví dụ:

Thời gian	Việc
30 phút	xem syllabus, bài tập, quiz, đánh dấu A/B/C
2 giờ	luyện nhóm A yếu nhất
1 giờ	làm bài tổng hợp hoặc đề mẫu
45 phút	sửa lỗi và học lại phần sai
30 phút	rà nhóm B quan trọng
15 phút	ghi phần chưa chắc để hỏi hoặc quay lại

Đây chỉ là ví dụ, không phải công thức cố định. Điểm chính là bạn không lao vào học từ trang đầu tiên chỉ vì nó đứng đầu tài liệu.

Một cách dùng 80/20 sau mỗi tuần

Cuối tuần, dành 10 phút hỏi:

Tuần này phần nào xuất hiện lặp lại nhiều nhất?
Mình sai nhiều nhất ở đâu?
Phần nào nếu chắc hơn sẽ giúp nhiều bài khác dễ hơn?
Mình có đang dành quá nhiều thời gian cho phần ít ảnh hưởng không?

Nếu câu trả lời là có, điều chỉnh tuần sau. Có thể giảm thời gian chép lại note, tăng thời gian làm bài. Có thể bớt xem tutorial, tăng thời gian tự code. Có thể ngừng đọc thêm tài liệu phụ để quay lại một khái niệm nền chưa chắc.

Ưu tiên không phải quyết định một lần rồi giữ mãi. Nó thay đổi theo tiến độ học, dạng bài, điểm yếu và thời gian còn lại.

Học ít hơn mọi thứ, nhưng sâu hơn phần cần thiết

Sinh viên thường không thiếu việc để học. Cái thiếu là cách chọn việc nào nên làm trước.

Nguyên tắc 80/20 giúp bạn bớt chia đều năng lượng cho mọi thứ. Không phải vì những phần còn lại vô dụng, mà vì mỗi thời điểm chỉ có một số phần tạo tác động lớn nhất đến tiến bộ của bạn.

Hãy đọc syllabus, quan sát bài tập, nghe những gì giảng viên lặp lại, nhìn lỗi mình hay mắc và nhận ra phần nền được dùng lại. Từ đó, chia A/B/C và học có chủ đích hơn.

Không học tủ. Không đoán đề. Chỉ là học với ưu tiên rõ ràng hơn.

Bài tiếp theo trong series: Quản lý thời gian ở đại học: đừng cố nhét mọi thứ vào một ngày.

Học theo nguyên tắc 80/20: làm sao biết phần nào đáng ưu tiên?