Có những ngày mọi thứ diễn ra rất thuận lợi.
Nhưng cũng sẽ có lúc bạn thi không tốt, kế hoạch thất bại, bị từ chối, gặp vấn đề trong công việc hoặc đơn giản là cảm thấy cuộc sống không diễn ra như mình mong muốn.
Chúng ta không thể kiểm soát để mọi chuyện luôn tốt đẹp.
Nhưng chúng ta có thể rèn luyện cách mình nhìn nhận và phản ứng trước những chuyện đó.
Đó cũng là một trong những điều được quan tâm trong Tâm lý học tích cực – Positive Psychology: không chỉ giải quyết những điều tiêu cực, mà còn nghiên cứu những yếu tố giúp con người sống tốt hơn như sự lạc quan, lòng biết ơn, hy vọng, điểm mạnh và khả năng phục hồi sau khó khăn.
Lạc quan không phải tin rằng mọi chuyện sẽ luôn tốt đẹp. Đó là tin rằng dù chuyện gì xảy ra, mình vẫn có thể tìm cách đối diện và bước tiếp.
Lạc quan không có nghĩa là lúc nào cũng phải vui
Lạc quan không phải tự nói:
Không sao đâu, mọi thứ đều tốt đẹp.
trong khi thực tế rõ ràng đang có vấn đề.
Bạn vẫn có thể buồn khi thất bại, thất vọng khi không đạt mục tiêu và lo lắng khi gặp khó khăn.
Điểm khác biệt nằm ở việc không để một chuyện xấu khiến mình kết luận rằng tất cả đều đã hết hy vọng.
Thay vì chỉ hỏi:
Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?
Hãy thử hỏi:
-
Mình còn làm được gì?
-
Có điều gì mình có thể thay đổi?
-
Mình học được gì từ chuyện này?
-
Bước tiếp theo mình nên làm là gì?
Tập trung vào điều mình có thể kiểm soát
Ý tưởng này rất gần với một nguyên tắc nổi tiếng của triết học Khắc kỷ.
Trong một vấn đề, luôn có những thứ nằm trong khả năng của bạn và những thứ bạn gần như không thể kiểm soát.
| Tôi Có Thể Kiểm Soát | Tôi Không Thể Kiểm Soát |
|---|---|
| Cách mình chuẩn bị | Đề thi khó hay dễ |
| Thời gian mình dành để học | Người khác đánh giá mình thế nào |
| Cách mình phản ứng | Chuyện đã xảy ra trong quá khứ |
| Việc mình làm hôm nay | Quyết định của người khác |
| Cách mình cải thiện sau thất bại | Một số kết quả cuối cùng |
Nếu điểm thi thấp, bạn không thể quay lại thay đổi bài thi đã nộp.
Nhưng bạn có thể:
Xem lại lỗi → tìm nguyên nhân → thay đổi cách học → chuẩn bị tốt hơn cho lần sau.
Thay vì dành quá nhiều năng lượng cho thứ đã nằm ngoài tầm tay, hãy tập trung vào phần bạn vẫn có thể tác động.
Các phương pháp giúp chúng ta luôn luôn tích cực
Học cách nhìn thấy những điều mình đang có
Con người rất dễ nhìn vào những thứ mình còn thiếu:
-
người khác giỏi hơn;
-
điểm của mình chưa cao;
-
chưa có nhiều tiền;
-
chưa có công việc tốt;
-
chưa đạt được mục tiêu;
-
chưa có những thứ người khác đang có.
Nếu liên tục nhìn vào phần thiếu, chúng ta rất dễ cảm thấy cuộc sống của mình không đủ tốt.
Lòng biết ơn giúp chúng ta nhìn thêm một phía khác:
Mình đang có những gì?
Có thể đó chỉ là:
-
một cơ thể khỏe mạnh;
-
gia đình;
-
một người bạn tốt;
-
cơ hội được học;
-
một người từng giúp đỡ mình;
-
một sai lầm mà mình còn cơ hội sửa;
-
hoặc đơn giản là một ngày bình thường không có chuyện gì xấu xảy ra.
Những điều quen thuộc rất dễ bị xem là hiển nhiên cho đến khi chúng ta mất chúng.
Biết ơn cả những điều nhỏ
Bạn không cần chờ đến khi đạt được một thành tựu lớn mới cảm thấy biết ơn.
Một ngày bình thường cũng có rất nhiều điều đáng trân trọng.
Ví dụ:
-
Có người chỉ cho bạn một điều mình chưa biết.
-
Một người bạn hỏi thăm khi bạn gặp khó khăn.
-
Bạn hiểu thêm một kiến thức mới.
-
Bạn hoàn thành một việc đã trì hoãn lâu ngày.
-
Bạn mắc lỗi nhưng vẫn còn cơ hội sửa.
Nếu tập nhìn thấy những điều nhỏ như vậy, bạn sẽ dần bớt coi những điều tốt đẹp xung quanh mình là điều hiển nhiên.
Biết ơn không có nghĩa là cam chịu
Đây là điều rất dễ bị hiểu sai.
Biết ơn không có nghĩa là:
Cuộc sống hiện tại thế nào cũng được, mình không cần cố gắng nữa.
Bạn hoàn toàn có thể vừa biết ơn những gì mình đang có, vừa muốn cuộc sống tốt hơn.
| Biết Ơn | Cam Chịu |
|---|---|
| Trân trọng những gì đang có | Chấp nhận mọi thứ dù có thể thay đổi |
| Nhìn thấy điều tốt | Bỏ qua vấn đề |
| Tiếp tục cải thiện bản thân | Không muốn cố gắng |
| Chấp nhận điều không thể đổi | Không thay đổi cả những điều có thể đổi |
Bạn có thể biết ơn công việc hiện tại nhưng vẫn học thêm để tìm cơ hội tốt hơn.
Bạn có thể chấp nhận rằng mình vừa thi không tốt nhưng vẫn thay đổi cách học.
Bạn có thể hài lòng với sự tiến bộ hiện tại nhưng vẫn tiếp tục cố gắng.
Biết ơn những gì đang có và nỗ lực cho những gì mình chưa có hoàn toàn có thể tồn tại cùng nhau.
Đừng biến tích cực thành việc phủ nhận cảm xúc
Có một kiểu “tích cực” không thực sự hữu ích:
Có gì đâu mà buồn.
Đừng nghĩ tiêu cực nữa.
Người khác còn khổ hơn bạn.
Cứ vui lên là được.
Nếu một người đang buồn, họ vẫn cần được phép buồn.
Nếu một vấn đề đang tồn tại, nó vẫn cần được giải quyết.
Một cách lành mạnh hơn là:
Thừa nhận cảm xúc → nhìn thẳng vào vấn đề → xác định điều mình kiểm soát → tiếp tục hành động.
Ví dụ:
Mình buồn vì trượt phỏng vấn.
Không cần giả vờ rằng mình không buồn.
Nhưng sau đó có thể hỏi:
Mình thiếu điều gì trong buổi phỏng vấn vừa rồi và lần sau có thể chuẩn bị tốt hơn ở đâu?
Đó mới là tinh thần lạc quan có ích.
Đừng để việc so sánh làm mất đi lòng biết ơn
Bạn vừa mua một chiếc laptop tốt.
Bạn rất vui.
Nhưng sau đó thấy người khác có chiếc tốt hơn.
Đột nhiên thứ mình vừa rất hài lòng lại trở nên không đủ.
Điều tương tự xảy ra với:
-
điểm số;
-
thu nhập;
-
ngoại hình;
-
công việc;
-
thành tích;
-
cuộc sống trên mạng xã hội.
Luôn luôn sẽ có người có nhiều hơn bạn ở một khía cạnh nào đó.
Thay vì chỉ nhìn sang người khác, thỉnh thoảng hãy nhìn lại chính mình:
So với mình của một năm trước, mình đã tiến bộ ở đâu?
Bạn vẫn có thể học từ người giỏi hơn mà không cần biến cuộc đời của họ thành tiêu chuẩn để đánh giá giá trị cuộc sống của mình.
Hãy tập biết ơn như một thói quen
Lòng biết ơn không nhất thiết phải là điều gì phức tạp.
Cuối ngày, bạn có thể dành vài phút tự hỏi:
-
Hôm nay có 3 điều gì mình cảm thấy biết ơn?
-
Có ai đã giúp mình hôm nay không?
-
Mình đã làm được điều gì dù rất nhỏ?
-
Có chuyện không như ý nào đã cho mình một bài học?
-
Ngày mai mình có thể làm tốt hơn điều gì?
Không cần viết một trang nhật ký dài.
Có khi chỉ cần:
Hôm nay khỏe.
Hoàn thành bài tập.
Có một người bạn giúp mình.
Quan trọng là tập cho bản thân không chỉ nhìn thấy những điều đang thiếu hoặc đang không như ý.
Khi gặp chuyện không như ý, hãy nhớ 4 bước
Có thể sử dụng một quy trình rất đơn giản:
Chấp nhận → Phân loại → Hành động → Biết ơn
Chấp nhận
Chuyện này đã xảy ra.
Đừng mất quá nhiều thời gian phủ nhận thực tế.
Phân loại
Điều gì mình kiểm soát được? Điều gì không?
Hành động
Tập trung sức lực vào phần mình còn có thể thay đổi.
Biết ơn
Nhìn lại những điều vẫn còn tốt và những gì mình học được từ trải nghiệm đó.
Ví dụ:
Trượt một kỳ thi
↓
Chấp nhận kết quả
↓
Không thể thay đổi điểm cũ nhưng có thể thay đổi cách học
↓
Tìm nguyên nhân + chuẩn bị lại
↓
Biết ơn vì mình vẫn còn cơ hội cải thiện
Đây không phải cách làm khó khăn biến mất.
Nhưng nó giúp bạn không để khó khăn điều khiển toàn bộ suy nghĩ và hành động của mình.
Checklist Rèn Luyện Tinh Thần Lạc Quan Và Biết Ơn
-
Khi có chuyện xấu xảy ra, tôi không vội kết luận rằng mọi thứ đều tệ.
-
Tôi phân biệt điều mình kiểm soát được và không kiểm soát được.
-
Tôi tập trung vào hành động tiếp theo thay vì chỉ phàn nàn.
-
Tôi cho phép bản thân có những cảm xúc tiêu cực.
-
Tôi không dùng “suy nghĩ tích cực” để né tránh vấn đề.
-
Tôi cố gắng nhìn thấy những điều mình đang có.
-
Tôi tập biết ơn cả những điều nhỏ.
-
Tôi hạn chế so sánh cuộc sống của mình với người khác.
-
Tôi biết ơn hiện tại nhưng vẫn tiếp tục cải thiện tương lai.
-
Cuối ngày, tôi có thể kể ra ít nhất một điều đáng trân trọng.
Bạn không thể chọn tất cả những chuyện sẽ xảy ra với mình.
Nhưng bạn có thể dần học cách lựa chọn thái độ và hành động của mình trước những chuyện đó.
Gặp thuận lợi → biết trân trọng.
Gặp khó khăn → không tuyệt vọng.
Có thể thay đổi → cố gắng thay đổi.
Không thể thay đổi → học cách chấp nhận và bước tiếp.
Đó có lẽ là một trong những cách đơn giản nhất để xây dựng một tinh thần vừa lạc quan, vừa biết ơn, nhưng vẫn thực tế.